ملامحمدحسین مقدم ،رئیس کردمحله (ملقب به حاج اقا رئیس)

ملامحمدحسین مقدم، رئیس کردمحله(ملقب به حاج اقا رئیس) :

در مطالعه تاریخ کردمحله و روستای ولاغوز در کنار تاریخ ، فرهنگ و هنر و آثارهای باستانی منطقه ، به شخصیت هایی برخورد می کنیم که در عصر خویش از افراد بسیار مهم و تاثیرگذار بوده اند و خدمات ارزشمندی به مردم کردمحله و بخصوص روستای ولاغوز انجام داده اند . نام برخی از این شخصیت ها در تالیفات و کتب های تاریخ منطقه همانند کتاب تاریخ پیشینه بلوک سدن رستاق کردکوی ، نویسنده دکتر معطوفی در بخش های مختلف تاریخ کردمحله آورده شده است ...

ملامحمدحسین مقدم، رئیس کردمحله(ملقب به حاج اقا رئیس) اهل روستای ولاغوز و یکی از رجال مشهور و سرشناس و از افراد پرنفوذ خطه روستای کردمحله و روستای ولاغوز بود که در دوره احمدشاه قاجار زندگی میکرد. ملکونف یکی از سیاحان و اکادمیسن های روسی در کتاب «سفرنامه نواحی شمال ایران »به شرح وقایع تاریخی از مشاهدات و....مردم شمال ایران پرداخت. این سیاح روسی درسال 1277 هجری قمری مطابق باسال 1860 میلادی شرح مشاهدات خود را در ایران را در دوره قاجار را در بخشی از کتاب فوق در مورد دهات بلوک سدن رستاق بدین شکل نوشته است : روستای کردمحله: چهار دیه (روستا) همسایه اوست: بالاپلنگ(نام قدیم بالابلوک)(چارپاخانه آنجاست) ، سالی کناره، توسکایش، شیرداربن(نام قدیم روستای ولاغوز). بعداز این دیهات ازاسترآباد پنج فرسخ وازخیابان شاه عباس شش ورست (است) ...

در منطقه کردمحله ، ملامحمدحسین مقدم کردمحله از روسای ارشد نظامی و از حکمرانان قشون نظامی بنام قاجار و دارای کروپ و درحدود 100 تفنگ دار در منطقه بوده و با احمدشاه قاجار مستقیما" در ارتباط بود...

شخصیت حاج اقا رئیس انچنان برجسته بود که درتعدادی از روزنامه های عهد قاجار از وی نام برده می شد . برای نمونه در نامه ای که برای روزنامه «ندای وطن» شماره 119، ماه شوال1325هـ ق فرستاده وچاپ شده، چنین امده بود: «عده ای برای حفظ سرجدات کوشش زیادی می کنند.ازجمله حاج محمدحسین رئیس کردمحله ای که چندی پیش یک زن اسیرقوچانی را (ازدست ترکمانان) آزاد نمود. وی درآرامش دادن بلوای استراباد هم تلاش زیادی نمود.»

نام برده چندسال بعد به نیروهای ضد مشروطه منطقه استراباد پیوست وبه حمایت ازمحمدعلی شاه مخلوع درمنطقه استراباد پرداخت. نگارنده در مصاحبه با یکی از ریش سفیدان محله ولاغوز آقای حاج حیدر مقدم کردمحله 80 ساله در فروردین ماه 1397 انجام دادم و بسیار از قدرت و نفوذ و ارتباطات وی با دربار احمدشاه قاجار میگفت ...

ساخت خشتی پل در ازگرد محله ولاغوز در محدوده آرامگاه جدید ولاغوز را می توان به یکی از خدمات وی اشاره نمود. از دیگراقدامات مهم و ارزشمند مرحوم حاج اقا رئیس، انتقال نهرآب افراگلی چهارکوه بسمت مزارع زرین دشت(زواردشت) بود که انجام این اقدام بسیارمبتکرانه و هوشمندانه بود . وی با قدرت و نفوذی که داشت با بکارگیری نیروی انسانی مسیر آب چهارکوه را بسمت اراضی زرین دشت تغییر داد تا در آنجا آسو(آسیاب های آبی) ایجاد گردد و مردم بتوانند با احداث تاسیسات آسو در انجا محصولات کشاورزی گندم ، جو و ... را آسیاب نمایند . (درمورد اسوهای ولاغوز به پست های قبلی مراجعه گردد).

از اتفاقات مهم آن دوره در زمان قحطی در ربیع الاول1336هـ « ازشدت گرانی و وضع بد معیشت رعیت دهات سدن رستاق واستراباد درستاق {بلوک سمت شرق شهراستراباد ، ازحدود اوزینه تا حدود تقی آباد کنونی} ازگرسنگی علف با تخم پنبه مخلوط کرده وجوشانده ومی خورند، نزدیک 5000 نفر از رعیت بلوک سدن رستاق وانزان{محدوه شهرستان بندرگزکنونی} به هم اتفاق کرده سه عریضه به حکومت{حاکم استراباد}وکمیته های شهری نوشته اند که باید اربابان ملک شالی انبارکرده را به قیمت سابق به رعیت گرسنه بفروشند، والا بلوا کرده و انبارهای احتکار اربابان را غارت میکنیم. حکومت جواب داده صبرنمائید تابرای آسودگی شما با اربابان مذاکره نمائیم.»

زمانی که قحطی در این منطقه حاکم شد و مردم دچار سوء تغذیه ، کمبود غذا و بیماری های واگیردار شده بودند ، حاج اقا رئیس با قدرت و نفوذی داشت انبارهای های ذخیره سیلوگندم را بر خلاف نظر حکومت مرکزی قاجار ، انبارها را باز کرد تا مردم کردمحله و اهالی روستای ولاغوز در زمان قحطی از آن استفاده کنند .

در بحران شیوع مکرر بیماریهای واگیردرسدن رستاق می توان شرایط اوضاع کشور را در آن زمان درک نمود که مرحوم حاج اقا رئیس کردمحله چه اقدامات تاثیرگذاری انجام داده است . مردم شمال ایران ازجمله ایالت استرآباد، به دلایلی چند هرازگاهی دچاربیماری های اپیدمیک و واگیر می شدند وگروه زیادی ازآنها به کام مرگ میرفتند برجسته ترین عوامل شیوع پی درپی این بیماریها عبارت بودند از: 1-هوای مرطوب وبارش مکرر 2-همجواری باسواحل جنوب شرقی دریای خزر 3-وجود باتلاقها 4-گستردگی جنگلها 5- فراوانی دام ها 6-رعایت نکردن بهداشت فردی وعمومی 7-پائین بودن سطح سواد و آگاهی های مردم و ......

دراین مورد بد نیست به گزارش دبیردوم سفارت بریتانیا در تهران، یعنی آرتورجمیزهربرت درسال 1886م (1303 هـ ق ) توجه کنیم . وی دراین گزارش شایع ترین بیماریهای ایران وعلتهایش رابرشمرده که بخشی ازآن چنین است: «... درایران بیماریهای مزمن شامل ابله وتب نوبه می شوندکه شمار زیادی را می کشند. مردم دربرخورد بابیماریها عفونی بسیار بی دقت هستند و ضرورت جداکردن بقیه آدم ها را از کسانی که بیماری مسری دارند درک نمی کنند. حتی کودکانی که سرتاپایشان جوشها وتاولهای آبله است اجازه میدهند باکودکان دیگربازی کنند. خوشبختانه رفته رفته ارزش واکسناسیون رادرک کرده اند....بیماریهای بسیارشایع درشمال ایران مخصوصاًدرگیلان ومازندران(واستراباد)تب نوبه است که خوشبختانه با دوز بالای گنه گنه معالجه می شوند. قسمتهای مهمی ازاین ایالت کرانه جنوبی دریای خزرجنگل وباتلاق است....درفصل تابستان به خاطر وجود میوه های فراوان اسهال خونی زیاد میشود.... تیفوس وتیفوئید هم زیاد و علتش آلودگی آب است. آنها آب را ازمنابع دور بوسیله قنات به شهر و روستا می آوردند ودراینجا به جویهای کوچک تقسیم وباتوجه به غفلت شرقیها واعتقادات مذهبی ایرانیها که آب جاری راپاک میدانند ودرآن لباس واسب هم می شویند ،سبب آلودگی شده وآب کوچه به کوچه روان وآلودگی ها را حمل می کند ودرکوچه های دیگرمردم می خورند و غذا هم می پزند....آنها درحیاط خودآب انباردارند که بهترین محل برای رشد میکروبهای تیفوئیداست. آب انبارها به ندرت لاروبی شده ومعمولاًکف آنها لایه ضخیمی ازلجن سیاه رنگ دارد.... شبکه فاضلاب وجود ندارد و هرخانه یک چاه مستراح داردکه باپرشدن، آن راگل گرفته وچاه دیگرحفرمی کنند... حمام های عمومی(خزینه ها) هم موجب شیوع بیماری می گردند. هیچ قانونی نیست که جلوی ورود آدمهای بیمار به این مکانها را بگیرد... کرمک وکرم کدو هم فراوان است... در60سال گذشته موراد مکرر شیوع وبا درایران وجود داشته. درسال 1853م (1271هـ-دوران حکومت ناصرالدین شاه) و با همزمان در ایالت یزد،کرمان و سپس تهران،استراباد،همدان،کرمانشاه،قم،کاشان،اصفهانت شیرازوبوشهرگسترش یافت ... یکی ازعمده ترین منشأگسترش بیداری نقل وانتقال مردها به شهرهای مقدس مثل مشهد قم وکربلااست.گاه یک کاروان فقط حامل اجسادی است که ضد عفونی نشده وبرای جلوگیری ازتعفن آنها هم کاری نکرده اند. آنان جسد را درنمد پیجیده وبا قاطرحمل می کنند. البته به خاطرکوششهای دکترطلوزان پزشک معالج ناصرالدین شاه حمل جسد تاحدزیادی کاهش یافته ولی احساسات مذهبی مردم به حدی است که توقف کامل آن راممکن نمی کند».

لازم به ذکراست که فقط دریک مقطع کوتاه ودرتاریخ های صفر1245هـ(وباوحصبه)محرم 1247هـ(طاعون)،جمادی الثانی1252هـ(وباوطاعون)وشعبان 1263هـ(وبا)کشتارزیادی بخاطراین بیماریهای واگیردرایالت استراباد رخ داد. دروبا درسال 1271هم که دبیردوم سفارت انگلیس درایران ازآن یادکرده،ازاهالی بلوکات انزان،کتول،سدن رستاق ونیزمنطقه یموت نشین استراباد کشتارزیادی برجای گذاشت که درروزنامه های آن عصر بازتاب وسیعی داشتند.

پس ازاین رخدادها، عین السلطنه درخاطراتش درحدود سال 1310هـ نوشته است:«وبای اول بهار امسال ازافغانستان به خراسان،عشق آباد،استراباد،مازندران وتهران شیوع یافته است.. وبا درشهر استراباد و بلوکات اطراف کشتارزیادی کرده و حشمت الدوله حاکم شهرازترس گریخته است».

البته گزارشات زیادی دراین باب وجود داردکه در زیر به نمونه هایی ازآنها بویژه مواردی که مربوط به بلوک سدن رستاق ومنطقه کرد محله می شد،اشاره می گردد ولی قبل ازآن بر این موارد تاکید می گرددکه دراین گزارشات این نوع بیماریها بیشتردیده می شدند: کِلرا(وبا-میکروبی به نام میبریوکلرا)، مُطبِقَه(-تیفوئید-همراه باتب شدیددرسراسربدن) مُحرِقه(تیفوس) و تب نوبِه(مالاریا).

روزنامه وقایه اتفاقیه، 5شنبه 16 محرم1270، نمره 142: ناخوشی وبا دراستراباد شدت ولی دراین اوقات تخفیف یافته است.

روزنامه وقایع اتفاقیه 5 شنبه23 صفر1274، نمره299: جعفرقلی خان ایلخانی که درمنطقه بجنورد مشغول تنبیه تراکمه بود،به استرابادآمده و درکردمحله 5/2 فرسخی شهرتوقف کرده. ناخوشی در آن اطراف هنوز وارد شهر نشده است.

روزنامه دولت علیه ایران، 5 شنبه سوم جمادی الاول1278، نمره503 : درمیان طوایف یموت ترکمان وبای شدید شیوع یافته است.

ایران 4 شنبه 14 شعبان 1292 ،نمره 264: ناخوشی تب نوبه که دراستراباد زیادشده بود. بخاطرباران وسلامت هوا دفع امراض گردیده است.

ایران 16 محرم 1304: هـ نمره611: مرض تب نوبه درمنطقه استراباد زیاد شده وطبیب حافظ الصحه(اداره سلامت وبهداشت-بهداری)آنهارا دارد معالجه میکند.

ایران 4 شنبه 16 ذیحجه 1304،نمره636: مرض محرقه، منطبقه و تب نوبه مردم زیادی رامبتلاکرده وازطرف حاکم استراباد اطباء مشغول معالجه اند. چون از اطبایخ مطالبه کرده اند،12مکاری (مال دارانی که کارشان بارکشی بود) روزی 6 نفره به شاهکوه در دو منزلی می روند و یخ آورده باجزئی قیمت به مریض ها می فروشند.

در ادامه معرفی مرحوم ملامحمدحسین مقدم کردمحله ملقب به حاج اقا رئیس ،متاسفانه عکسی از ایشان در دست نیست ولی تصویری از افراد کروپ و قشون نظامی سایر همتایان وی در کتاب تاریخ پیشینه بلوک سدن رستاق کردکوی به چاپ رسیده است...