آناهیتا ,ایشتار,ایستار,استر,استراباد
درایران باستان آناهیتا (آناهیت ـ ناهید) یکی از فرشتگان یا یکی از «بغ» های مهم محسوب می شد.آناهیتا به معنی آلوده نشده وپاک که در اوستا به صورت دختری زیبا با جامه برازنده آمده وآبان یشت درباره او سروده شده است .این فرشته (ایزد) از جنس زن و عامل نزولات آسمانی (برف وباران وتگرگ) ونطفه مردان و مشیمه زنان را پاک و زایمان زنان را آسان می نمود و بطور کلی خدای برکت شناخته میشد.
بنابراعتقادات مردم وی بر گردونه ای که چهار اسب داشت بر آسمانها روان بود. معابد آناهیتا برنقاط بلند و کوهستانی ساخته میشد ومهمترین آنها در همدان وشوش وکنگاور قرار داشت . عده ای از مورخین معتقدند معبد همدان متعلق به دوران هوخشتر در زمان مادهاست.
آناهیتا پرستی در زمان اردشیردوم هخامنشی در نقاط مختلف ایران شدت پیدا کرد (404-359ق.م) دردوره اشکانیان نیزمورد احترام مردم و به آن قسم میخوردند. این اهمیت تا دوره ساسانیان وجودداشت. خدای ایشنار یا ایستار که پرستشگاه مهمی در سومر و بابل داشت همان آناهیتا ایرانیان باستان است که در فنیقیه استارته نامیده می شد.
کلمه آناهیتا، اناهیت وناهید که بعدها بصورت استر، ایستارواستاره وستاره درآمد بعنوان اسامی دختران ایرانی درآمد. در بعضی نقاط استر را بر آبادانیها هم اطلاق می کردند. چنانکه اردشیر پس از فتح خوزستان شهر باستانی ((میسن)) آباد وآنرا بنام همین فرشته آب وآبادانی ((استرآباد اردشیر)) نامیدند. لغوی استرآباد((شهرآناهیتا)) است . استرآباد (گرگان فعلی میتواند منسوب به استر وناهید باشد. شاید به همین دلیل است که ابوریحان بیرونی می نویسد : پادشاهان استرآباد لقب ((آناهبد)) را داشتند واسترآباد را در قدیم ((استرک)) نیزمی نامیدند. رابینو نیزمعتقد است استرآباد را درمحل استرک بنا کردند.
اعتمادالسلطنه درمرات البلدان می نویسد ((بنابراین شهرقدیم ولفظش مرکب ازاستروآباداست. استرمخفف استار به معنی ستاره وآباد وعمارت است.... واسترآباد مخفف استاره آباداست. زیرا زمان زرتشت ایراینان اجرام مضیئه را مظاهرانوار قدیسه می دانستند وستاره ها را زایدالوصف معظم وبزرگ می گرفتند، پس این شهررا بنا کرده و به این اسم موسوم نموده اند....))
حکمرانان استرآباد را درعصرساسان نیز((آناهیت)) می نامیدند وازهفت خانواده قدیمی وبزرگ ساسانی یکی ازآنها((آناهیت)) بوده که این فتیبه بصورت اناهبذ، طبری نهکابند یا نهیکابنده، این اسفندیارنهبیذوارامنه نهاپت ثبت کرده اند. البته اصل آن اناهی+ بندک یعنی آناهید بنده بوده که به معنی بنده ونجات یافته آناهیتاست. بنابراین سرزمین استراباد می توانست منبع پرستش آناهیتا بوده باشد. به همین دلیل ((زادراکرت)) راکه یونانیان ثبت کرده اند می تواند صورتی از((ستاره گرد)) ایرانی باشد که نام قدیم شهراسترآباد (گرگان فعلی ) بود. وجود شهرهای دیگری بنام استرآباد درسواقیه ودهی بنام استرآباد درخراسان ،بلوک استاره درلاهیجان، استرآباد سقز، استابد ازدهات پشاکوه بیهق،استربد فریومد، آبگرم استرآباد باکوه حوالی بایجان و........ به دلیل نشانه حرمت ومقدس بودن این اسم است.
درکاوشهای منطقه تورنگ تپه وشاه تپه استرباد، مجسمه های ازالهه مادر (آناهیتا) بدست آمده که یکی ازآنها با دست پستانهای خودرا می فشارد تا شیر بیرون بجهد بیرون (نشانه برکت). مشابه همین مجسمه ها درشوش ونقاط دیگربدست آمده که همگی آنها متعلق به دوران آناهیتا پرستی مس باشد. بعلاوه اگر بپذیریم که معبدآناهیتا درنقاط بلند وکوهستانی همین روستا بدست آمده، نشانگر وجود یک معبد متعلق به آناهیتا نمی تواند باشد؟
اسامی دیگری که اختصاص به نقاط مقدس گوناگون داردومختص به اسامی جنس مونث است دال برحرمت الهه مادرواعتقادات مردم نواحی مختلف ازگذشته های دوراست. مثلاًمحله چهل دختر و دروازه ای به نام چهل دختران تا اواخردوره قاجاردراسترآباد موجود بود (این محل ودروازه حدود فلکه امام رضا فعلی قرارداشت) این مکان برای مردم استرآباد بویژه دختران مقدس بود. مکانهایی درسراسرایران به این نام وجود داشته ودارند ازجمله : محله چهل دختران نائین ، کوه چهل دختران ومناره چهل دختران و بقعه چهل دختران درگورستان قدیمی اصفهان یعنی تلواسگان که اهالی با روشن کردن شمع مراد میگرفتند. چهل دختران هوجدک کرمان، چهل دختران شاهرود وسمنان ومزارچهل دختران قم ، محلی بنام چهل دختران درفردوس وطالقان،امام زاده چهل دختران کاشان و......بعلاوه کلمه ((ماران)) به معنی مادران (درلهجه استرآبادی ماریعنی مادر) بی ارتباط باهمین اعتقادات باستانی نیست. چنانکه قلعه ماران درجیرفت وخراسان ونزدیک ساری وقلعه ماران استرآباد(نزدیکی آزادشهرفعلی) وحتی ماران کوه استرآباد ازاین مقوله اند.
قابل ذکراست دراواخردوره سلوکیه واوایل حکومت اشکانیان میتراپرستی نیزدرپارت گرگان رایج بود.
منبع ، برگرفته از :
کتاب تاریخ 5000 ساله گرگان و استراباد / نویسنده ، معطوفی
ADMIN (( کپی برداری با رعایت ذکر منبع وبلاگ محله ولاغوز بلامانع است ))